Programlar

Her program 21 gün sürüyor ve her gün tek bir fikir üzerine kurulu. Günün kısa videosunu izledikten sonra hayatın içinde deneyeceğin küçük bir deney alıyorsun. Yeni bir etkinlik ya da akşam ödevi yok. Her şey arabada, sofrada, yatmadan önceki o birkaç dakikada, zaten yaşadığın anların içinde geçiyor.

Videoyu izlemek dışında ayrıca zaman ayırman gerekmiyor. Deneyleri bilerek küçük tuttuk: çocuğunun bugün sorduğu soruları not etmek ya da bir soruya “Sence?” deyip içinden ona kadar saymak gibi. Amaç, gün içinde açılan bir kapıyı fark etmek.

Hayır, üç program da bağımsız. 4-7 ve 8-11 yaş programlarına genel programı izlemeden başlayabilirsin. Beklemek, yankılamak, örnek istemek gibi temel araçlar orada da var ve o yaşın içinden anlatılıyor. Genel program çerçeveyi kuruyor, yaş programları aynı becerileri gelişim dönemine göre derinleştiriyor.

Çocuğun 4-7 ya da 8-11 aralığındaysa o yaşa özel program doğrudan onun gelişim dönemine göre kurulu. Genel program 4-11 yaşın tamamı için temel ebeveyn becerilerini çalıştığından, farklı yaşlarda çocukların varsa iyi bir başlangıç olabilir. 4-7 programında kardeşle ve ailece düşünmeye ayrılmış bir gün de var.

Hiç değil. Bu seri sana çocuğuna felsefe öğretmeyi anlatmıyor, çünkü çocuğun zaten düşünüyor ve soruyor. Senden beklenen merak: soruyu biraz havada bırakmak, birkaç saniye bekleyebilmek ve gerektiğinde “Bilmiyorum, birlikte düşünelim mi?” diyebilmek.

Hayır, bunu baştan söyleyelim. Bir zekâ, akademik başarı ya da davranış düzeltme programı değil. Hatta evde biraz daha fazla “Ama neden?” duyabilirsin. Burada değişecek ilk kişi çocuk değil, sensin: soruyu nasıl karşıladığın, sessizliği nasıl taşıdığın, bilgiyi ne zaman verdiğin.

Çocuklar düşüncelerini her zaman soru biçiminde göstermiyor. Küçük bir çocuk bunu bir oyun cümlesiyle, tuhaf bir açıklamayla ya da “Bu haksızlık!” diye itiraz ederek yapabiliyor, daha büyük bir çocuk bir “Ama neden?” ile. Programların ilk günleri tam olarak bunları fark etmeye ayrılmış. Bir tanesini yakalaman bile yeter.

Evet, her programda zor sorulara ayrılmış bir gün var. Soruyu küçümsememek, önce çocuğun ne düşündüğünü sormak, bilmediğini dürüstçe söyleyebilmek ve aile inancını “Biz buna şöyle inanıyoruz” diye aktarırken kapıyı açık bırakmak üzerine konuşuyoruz. Nerede durulacağını da açıkça söylüyoruz. Çocuğun uykusu bozuluyor ya da aynı korkuya tekrar tekrar dönüyorsa sıra duygusal desteğe, gerekirse bir uzmana gelir. Çocuklarla felsefe terapinin yerini tutmaz.

Hayır, programlarda bu kaygıya ayrıca yer veriyoruz. Düşünme kültürü kurduğunda otoriten daha gerekçeli ve görünür hâle gelir. Örneğin güvenlikle ilgili bir konuda çocuğunu dinler, gerekçeni söyler ve kararını değiştirmezsin. Evde her şey konuşulabilir ama her şeye birlikte karar verilmez.

Vereceksin, çocuğuna dünyayı anlatmak senin işin. Değişen yalnızca sıra: önce “Sen ne düşünüyorsun?”, sonra bilgi. “Otobüs kaçta geliyor?” gibi cevabı belli sorulara düz cevap verirsin. Ayırman gereken, cevabı aslında kimsede olmayan o birkaç soru.